Narsisistik kişilik bozukluğu (kısaca NKB), büyüklenmecilik, hayranlık ihtiyacı ve başkalarının duygularını anlamakta zorlanma ile tanımlanan bir kişilik örüntüsüdür. Bu yazı genel bir bilgi sunar. Birinin davranışlarını okuyup tanı koymak mümkün değildir, bunu yalnızca bir uzman yapabilir.
Narsist kişilik bozukluğu nedir?
Kişilik bozuklukları, kişinin düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçiminde uzun süre devam eden, katı ve kültürel beklentilerden belirgin biçimde ayrışan örüntülerdir. Bu örüntü genellikle ergenlik ya da erken yetişkinlikte başlar ve işte, ilişkilerde ve gündelik hayatta sıkıntı yaratır.
Narsisistik tipte merkezde şunlar yer alır: kendini abartılı biçimde önemli görme, başkalarının hayranlığına duyulan güçlü ihtiyaç ve empatinin zayıf olması. Önemli bir nokta şudur: dışarıdan büyük görünen bu yapı, çoğu zaman kırılgan bir özsaygıyı korumaya çalışır.
Hangi ölçütlerle değerlendirilir?
Ruh sağlığı alanında kullanılan tanı kılavuzları, bir dizi özelliğin bir arada ve kalıcı olarak bulunmasını arar. Genel hatlarıyla bunlar şu başlıklarda toplanır:
- Büyüklenmecilik: kendi önemini abartma, başarı olmadan üstün görülmeyi bekleme.
- Sınırsız başarı, güç, güzellik ya da ideal aşk hayalleriyle meşgul olma.
- Kendini özel ve eşsiz görme, yalnızca özel insanlarla anlaşılabileceğine inanma.
- Aşırı hayranlık ihtiyacı.
- Haklılık duygusu: özel muamele ve itaat bekleme.
- İlişkilerde sömürücülük: başkalarını kendi amaçları için kullanma.
- Empati eksikliği.
- Sık kıskançlık ya da başkalarının kendini kıskandığına inanma.
- Kibirli, küçümseyici tutum ve davranışlar.
Bu listenin birkaç maddesinin birinde görülmesi tanı için yetmez. Tanı, uzmanın yaptığı görüşmeyle, örüntünün süresi ve şiddeti dikkate alınarak konur.
Gündelik narsistik davranış ile bozukluk arasındaki fark nedir?
Herkes bazen kendini fazla önemseyebilir, eleştiri karşısında savunmaya geçebilir ya da başkasının duygusunu kaçırabilir. Bu insan olmanın bir parçasıdır. Bozukluktan söz edilebilmesi için örüntünün kalıcı, her ortamda tekrar eden ve kişinin kendisinin ve çevresinin hayatını ciddi biçimde zorlaması gerekir.
Bu fark önemlidir, çünkü internette dolaşan listeler kolayca herkese uyarmış gibi görünür. Kendini ya da başkasını bu listelerle yargılamak hem haksız hem yanıltıcı olabilir.
Neden bu tanı kolay konmaz?
Narsistik özellikleri olan kişiler çoğu zaman kendileri için yardım aramaz. Genellikle ilişki ya da iş sorunları, depresyon ya da kaygı gibi başka nedenlerle uzmana gelirler. Uzman da başka durumları ayırt etmek zorundadır.
Ayrıca insanlar kendilerini anlatırken seçici olabilir. Bu yüzden tanı, tek bir görüşmeye ya da tek bir anlatıma dayanarak aceleyle konmaz.
Yakınında biri varsa ne yapabilirsin?
Kişinin tanısı konusunda hüküm vermek senin işin değil. Ama kendi yaşadıklarını ciddiye almak senin hakkın.
- Tanıya değil davranışa odaklan: sınırlarına saygı gösteriliyor mu, hatalar kabul ediliyor mu?
- Yaşadıklarını not al: ne söylendi, ne yapıldı, bu sende ne yarattı.
- Net ve kısa sınırlar koy, davranışın değişip değişmediğine bak.
- Destek ağını koru: arkadaşların, ailen, güvendiğin kişiler.
- Bir ruh sağlığı uzmanıyla kendi duygularını konuş.
Kendini güvende hissetmiyorsan bir uzmana veya yerel acil çağrı hattına başvur. İstismar içeren bir ilişkiden ayrılmak en tehlikeli dönem olabilir, bu yüzden bir uzmanla güvenlik planı yapmak önemlidir.
Uygulamada pratik yapmak
Nuji, iPhone ve Android için bir meditasyon ve kendini tanıma uygulamasıdır. Nefes çalışması, günlük, olumlamalar ve ritüeller sunar. İlişki Pusulası öğrenme modülü, ilişkilerde sınırları ve manipülasyonu kısa alıştırmalarla işler. Bir iyi oluş aracıdır, terapi ya da tıbbi tavsiye değildir.
