Narsist, gündelik dilde kendini fazlasıyla önemseyen, hayranlık bekleyen ve çevresindekilerin duygularını çoğu zaman görmeyen kişi için kullanılan bir kelimedir. Bu yazıda kelimenin gerçekte ne anlama geldiğini, hangi davranışların bu başlık altında anıldığını ve neden etiketlemeden önce durmak gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Narsist ne demek, narsist nedir?
Kelime, Yunan mitolojisindeki Narkissos'tan gelir. Anlatıya göre Narkissos kendi yansımasına âşık olur. Bugün narsist denince akla kendine hayran, bencil, ilgi ve övgü arayan biri gelir.
Psikolojide narsisizm bir spektrumdur. Hepimizde takdir edilme, özel hissetme ve görülme isteği vardır. Bu normaldir. Sorun, bu ihtiyacın o kadar baskın hale gelmesidir ki karşıdaki insanın duyguları ve sınırları ikinci plana düşer.
Gündelik dildeki “narsist” ile klinik bir tanı aynı şey değildir. Eski sevgilisine, patronuna ya da komşusuna kızan biri bu kelimeyi rahatça kullanabilir. Bu, o kişinin gerçekten bir kişilik bozukluğu olduğu anlamına gelmez.
Narsist insan özellikleri nelerdir?
Aşağıdaki davranışlar sık sık narsistik örüntü olarak anılır. Birinde birkaçının görülmesi tek başına bir şey kanıtlamaz. Önemli olan örüntünün sürekli ve ilişkiyi zorlayacak kadar yoğun olmasıdır.
- Sürekli hayranlık, övgü ve ilgi bekler.
- Kendini diğerlerinden üstün ya da özel görür, bunu ima eder veya açıkça söyler.
- Başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını anlamakta zorlanır ya da görmezden gelir.
- Eleştiriyi taşıyamaz, sert tepki verir, soğuk davranır ya da karşı saldırıya geçer.
- Hatasını nadiren kabul eder, suçu başkasına yükler.
- Başkalarını kendi amaçları için kullanabilir.
- Hak ettiğini düşündüğü özel muameleyi bekler.
- Başkalarının başarısı karşısında kıskançlık ya da küçümseme gösterebilir.
Narsist biri ilişkide nasıl davranır?
İlişkide bu örüntü genellikle kademeli ortaya çıkar. Başlangıçta çok ilgili ve büyüleyici olabilir. Zamanla ilgi şarta bağlanır: onayladığında sıcak, itiraz ettiğinde soğuk.
Sık anlatılan yaşantılar şunlardır: tartışmalarda konunun sürekli sana kayması, “abartıyorsun” ya da “fazla hassassın” gibi cümlelerle duygularının küçümsenmesi, özür yerine açıklama ya da suçlama duymak ve çevrenle arana yavaşça mesafe girmesi.
Bu davranışlar her zaman bilinçli bir plandan gelmez. Kimi insan eski bir güvensizliği böyle yönetir. Ama niyet ne olursa olsun, sana etkisi önemlidir ve ciddiye alınmayı hak eder.
Narsistlik ile özgüven ve kendini sevmek aynı şey mi?
Hayır. Sağlıklı özgüven istikrarlıdır. Eleştiri geldiğinde sarsılır ama çökmez, başkasının başarısına sevinebilir, hatasını söyleyebilir. Narsistik örüntüde ise yüzeydeki büyüklük çoğu zaman kırılgan bir benliği korur. Bu yüzden eleştiri ya da reddedilme aşırı tepkiye yol açabilir.
Kendini sevmek, kendine şefkat göstermek ve sınırlarını korumak narsistlik değildir. İlişkide kendi ihtiyacını söylemek bencillik sayılmamalıdır.
Birine narsist demeden önce neye bakmalı?
Dışarıdan bir insanın iç dünyasını bilemezsin. Bu yüzden kişiyi etiketlemek yerine davranışı gözlemlemek daha güvenlidir. Kendine şu soruları sorabilirsin:
- Hayır dediğimde sınırıma saygı gösteriyor mu, yoksa cezalandırıyor mu?
- Hatasını söyleyebiliyor mu, ya da hep ben mi özür diliyorum?
- Onunlayken kendimden daha çok mu şüphe ediyorum?
- Arkadaşlarımdan ve sevdiklerimden uzaklaşıyor muyum?
- Duygularım ciddiye alınıyor mu, yoksa konu hemen değişiyor mu?
Bu soruların çoğuna kötü cevap veriyorsan, kişinin tanısı ne olursa olsun, ilişkideki dinamik seni yoruyordur. Bunu bir güvendiğin kişiyle ya da bir uzmanla konuşmak iyi bir ilk adımdır.
Narsist olduğunu düşündüğün biriyle ne yapabilirsin?
- Yaşadıklarını tarih ve ayrıntıyla not al: ne söylendi, ne yapıldı, nasıl hissettin.
- Küçük, net sınırlar koy ve tepkiye bak. Söylenen sözden çok davranış bilgi verir.
- Çevrenle bağını koru: arkadaşların, hobilerin, uykun ve rutinlerin senin kalsın.
- Tartışmada kendini ispat etmeye çalışma, kısa ve sakin kal.
- Bir güvenilir kişiyle ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla konuş.
Kendini güvende hissetmiyorsan bir uzmana veya yerel acil çağrı hattına başvur. İlişkiyi bitirmek, istismar söz konusuysa en riskli dönem olabilir, bu yüzden bir uzmanla güvenlik planı yap.
Uygulamada pratik yapmak
Nuji, iPhone ve Android için meditasyon ve kendini tanıma uygulamasıdır. Nefes çalışması, günlük, olumlamalar, sabah ve akşam ritüelleri ve panik düğmesi var. İlişki Pusulası öğrenme modülü manipülasyon ve sınırlar gibi konuları kısa alıştırmalarla işler. Bir iyi oluş aracıdır, tıbbi tavsiye ya da terapinin yerine geçmez.
